Gepubliceerd door: Marian Visser van Klaarwater Gepubliceerd op: Thursday 28 October 2010, 16:39

Projectleider Csaba Rusza: ‘invloed reikt verder dan 2010’

De betekenis van European Culture Capital reikt verder dan alleen maar cultuur voor dat ene jaar. Samen strevend naar dat ene doel om de plaats op de internationale kaart van cultuur te plaatsen, treedt ook samenwerking op binnen economie en politiek, zo merkt men in Pécs.

Dat Pécs zich in 2010 ‘European Culture Capital’ zou noemen, leek generaties lang ondenkbaar. Gelegen aan de voet van het Mecsekgebergte stond Pécs vooral bekend om haar steenkolenmijnen, ijzergieterij en uranium. Ook vond er handel plaats en wel in hout en, de nog steeds florerende, wijnbouw. Aan de razendsnelle ontwikkeling, die de mijnbouw met zich meebracht, dankte de stad haar wereldberoemde fabrieken. Waaronder porseleinfabriek Zsolnay.

Met het onteigenen van de fabrieken door het Sovjetregime begon hun economische val. Het aantal werknemers bij Zsolnay daalde van destijds 2.000 tot 200 nu. (Een contract met IKEA om vanaf 2009 gedurende 7 jaar jaarlijks 5.000 ton aardewerk te vervaardigen, kwam niet tot stand.) De belangrijkste bron van bestaan voor Pécs werd de mijnbouw. Mede door de politieke ontwikkelingen moesten de mijnen sluiten. Maar nieuwe industrieën, veelal gefinancierd met vreemd kapitaal, kwamen op. De belangrijkste werkgevers voor de plaatselijke bevolking zijn nu vooral: Pécs Beer co, het slachthuis Delhús, DDGAZ gas, DEDASZ krachtcentrale en tabaksindustrie BAT (Brittish-American Tobacco). Pécs behield haar reputatie, als belangrijkste handelsplaats van de regio, aan zijn wijn met momenteel een gunstig investeringsklimaat.

Vooral cultuur, met het jaar 2010 als katalysator, wordt nu gezien als een belangrijke bron van inkomsten. ‘De feestverlichting blijft aan het eind van dit jaar branden zodat we als stad steeds in beweging blijven. Ons voornaamste doel is dat onze voormalige uranium en steenkolenstad zich een plaats heeft verworven op de culturele kaart van Europa,’ meent projectleider Csaba Ruzsa.

Culturele erfgoed

Een belangrijke prepositie biedt het culturele erfgoed. Door de geschiedenis heen stond Pécs zowel onder invloed van de Romeinen, als van de Turken en Habsburgers. Bij de dom bevinden zich de catacomben uit de 4e eeuw, de zogenaamde Cela Septichora, die sinds 2000 vermeld staan op de Unesco erfgoedlijst. Tijdens de regering van Hadrianus (117-138 na Christus) stichtten de Romeinen de stad op de plaats van hun toenmalige postkantoor. Gelegen aan de zogenaamde ‘Mediterraanse route’, destijds een van de belangrijkste handelswegen, was de plaats van grote economische betekenis. Het verbond oost met west en liep later dwars door de stad.Later kreeg deze straat de naam ‘Pécs route (Pechyuth)’ zoals blijkt uit een document van 1235. De naam wijst op het Hongaarse getal voor vijf, namelijk, ‘pecs’, en verwees naar de vijf kerken van Pécs. Naast handel en economie was de plaats uitgeroeid tot een belangrijk christelijk centrum. Deze rol kreeg ze vrij snel nadat de Romeinse keizer Constantijn in 313 de vrijheid van godsdienst toestond, maar pas in 1009 werd Pécs een bisschopsstad. Behalve een universiteit (1367-1526 en vanaf 1923) was in de stad ook een theologisch seminarie gevestigd. Zowel aan de Romeinen als aan de bisschoppen dankt Pécs haar culturele rijkdom.

De Turkse bezetting (1543-1696) maakte een eind aan zowel de economische bloei als aan de christelijke betekenis van Pécs. Op de vlucht gedreven door de Turken stroomde de stad leeg. De handelsstraat en de markt maakten plaats voor de bazaar vol kleurrijk geklede Turken. Pas in 1710 bloeide de stad weer op dankzij wijnbouw, fabricage, handel en het vormen van gildes. De moskee op het centrale plein en enkele andere Turkse monumenten werden gekerstend. Aan de Habsburgse rijk (einde 17e eeuw-1918) dankt de stad haar vele barok. Juist al deze monumenten uit verschillende periodes maken de stad tot een belangrijke culturele trekpleister.

Investeringsprogramma 2010

• Regionale bibliotheek en kenniscentrum.

• Zsolnay Cultural Quarter: een culturele en artistieke ruimte met horecavoorziening op 41.000 m2 voor jaarlijks200.000 bezoekers. Het in 1853 opgerichte familiebedrijf Zsolnay behoorde ooit tot de meest unieke porseleinfabrieken ter wereld.

• Conferentie en concertcentrum: voor conferenties, beurzen en culturele festivals op internationaal niveau.

• Grote expositieruimte

• Publieke pleinen en parken: ruim 70 openbare ruimtes kregen een nieuwe functie ten behoeve van sport enontspanning, zoals culturele evenementen.

• Museumstraat: renovatie van de Kápalan Utca. Dankzij dit in 1970 ontstane netwerk van acht musea in éénstraat is Pécs een belangrijke schakel geworden binnen de Hongaarse museumwereld.

Investeringen Om de culturele rijkdom nog meer te verhogen werd in 2004 besloten tot een omvangrijk investeringsprogramma binnen het kader “European Cultural Capital 2010”. Volgens planning zou dit totale project in 2010 afgerond zijn. Om verschillende redenen, waaronder de financiële crisis, werd dit voor sommige projecten niet gehaald. Zo is de opening van het nieuwe Zsolnay centrum uitgesteld.

Museumstraat

Van onschatbare culturele waarde is het project ‘Museumstraat’. Dit zijn acht musea in de Kápalan Street, met onder andere het museum van de mijnbouwgeschiedenis. Vooraan bevindt zich het prestigieuze museum van Zsolnay, ooit de grootste maker van keramiek binnen Europa. Binnen het museum zien we diverse gloriestukken uit de goede oude tijd, waaronder fraai vorm gegeven tulpen. Aan de overkant bevindt zich het Baranya County Museum met werken van Victor Vaserely. Deze in Pécs geboren schilder werd wereldberoemd dankzij zijn popart kunstwerken. Zijn composities zijn zeer rigoureus en hebben abstracte perspectieven, zoals onverwachte wendingen. Later maakte hij naam met de zogenaamde kinetische kunst. Dit betrof deels echt driedimensionaal draaiende panelen, maar ook deels gelaagde schilderijen op plexiglas. Beide geven aan de toeschouwer de indruk van beweging

Bauhaus

Een internationale trekpleister in de “Museumstraat” speelt de op 15 augustus 2010 geopende permanente expositie van Bauhaus. Van 1919 tot 1933 was dit een opleiding voor beeldende kunstenaars, ambachtslieden en architecten. Honderden kunstwerken, schilderijen, documenten en foto’s richten nu de schijnwerper op de door Walter Gropius in 1919 opgerichte school. De leer en denkwijze van deze school (1919-1926) met zijn heldere en, wars van jugenstil zijnde, klare vormen had een wereldwijde invloed. Gropius en de zijn streefden naar een volledige eenheid van alle kunsten, met de architectuur als leidinggevende discipline.

In voorbereidende cursussen leerde de student alles over materialen, hun structuren en mogelijkheden voor de eigentijdse vormgeving. Het beoefende handwerk richtte zich niet op ambachtelijke werkstukken maar vooral op het vervaardigen van modellen voor doelmatige serieproducten.. Meer dan 20 Hongaarse kunstenaars namen deel aan Bauhaus. Zo toont de expositie niet alleen het werk van onder meer de voormalige leraren Paul Klee en Wassily Kandinsky, maar ook van László Moholy-Nagy en andere Hongaren. Feest van de buurman‘Het jaar 2010 is de motor voor verdere groei en ontwikkeling van Hongarijes meest kleurrijke stad’, meent Csaba Rusza. Volgens hem telt de stad maar liefst negen nationaliteiten: Oekraïners, Serven, Duitsers, Zigeuners, Roemenen, Russen, Grieken, Polen en Kroaten. Rusza: ‘Alle naties moeten met elkaar Pécs opbouwen. Wantrouwden de buren elkaar tijdens het Russisch bewind, nu moeten ze elkaar leren kennen. Een goede aanloop daartoe vormde ‘het feest van de buurman’: een project waarbij 1.500 buren elkaar uitnodigen. Door elkaar te kennen ontstaat er samenwerking en daardoor meer eenheid.’ Dankzij allerlei culturele programma’s tijdens het afgelopen jaar nam het netwerken meert toe. Door met elkaar te overleggen en samen te werken werden de banden tussen gemeentelijke, culturele en economische organisaties hechter. Ook de internationale banden wil Pécs verstevigen. Om een brug te slaan tussen culturen nodigt het grenzenloze Pécs anno 2010 Europese kunstenaars uit om naar de stad te komen. Onder de ruim 13 projecten, waaraan Nederlanders deelnemen, valt ook de expositie “Vitamine Br” van het stedelijk netwerk BrabantStad 2018. Na het succes van 2010 willen de Brabanders ook in 2011 zich tonen in Pécs. Met deze samenwerking tussen Pécs en Brabant, geboren uit een burgerinitiatief, wil BrabantStad zich profileren voor de nominatie Europese stad van Cultuur 2018.

Voorzitterschap EU 2011

Politiek bezien krijgt Pécs ook in 2011 een extra stimulans om haar stad op een hoger cultureel niveau te plaatsen. In de tweede helft van 2011 neemt Hongarije het voorzitterschap van de Europese Unie over. De president beraamt zich nu al op het organiseren van een aantal ontmoetingen en programma’s in Pécs. Naar verwachting zal ook Jose Manuel Barroso een bezoek brengen aan de stad.

Dankzij de titel European Capital of Culture kreeg Pécs de unieke kans om zijn op industrie gebaseerde economische structuur over te zetten op een culturele basis. Dankzij Pecs 2010 herontdekte de stad haar stedelijke karakter, haar boeiende geschiedenis, haar mooie openbare ruimtes.

Tekst: Marian Visser van Klaarwater

Foto’s: László Körtvélyesi