Gepubliceerd door: Mária Ballendux-Bogyay Gepubliceerd op: Saturday 25 June 2005, 11:14

 In dit artikel beschrijft Mária Ballendux-Bogyay welke consequenties cultuurverschillen hebben op de communicatie,het begrijpen van elkaar en de verschillen in de manier van werken.

“Ik besefte dat woordgebruik en gebaren van Nederlanders anders zijn dan de mijne. Ik merkte verder, dat ik wel eens tegen sociale regels zondigde, maar ik wist niet welke en niemand vertelde het mij. Eigenlijk zag ik alleen maar flitsen van omgangsvormen, maatschappelijke opvattingen en waarden, die het Nederlandse wezen bepalen. De zo belangrijke samenhang tussen het Nederlands gedrag en de waarden, het hele plaatje, had ik echter nog niet door."

Cultuur en de verschillen

Wanneer iemand het heeft over de cultuur van een land, bedoelt hij meestal de vruchten van een bepaalde beschaving, zoals: de muziek, schilderkunst, literatuur, etc. In de antropologie en sociologiebedoelt men met cultuur  “de diepgewortelde en daardoor vaakonbewuste waarden, die maken dat wat wij normaal vinden, en diedoor anderen als abnormaal wordt beschouwd” - (Geert Hofstede).

De kern van een cultuur bestaat uit: waarden. Waarden bepalen wat goed en wat niet goed is. Zij bepalen de visie van een cultuur op de wereld. Waarden worden in normen vertaald. Van waarden is men zich niet bewust, maar ze beïnvloeden ons gedrag volledig. Omdat waarden niet direct waarneembaar zijn voor een buitenstander, leiden ze gemakkelijk tot misverstanden in interculturele communicatie. Waarden kunnen alleen afgeleid worden uit de manier, waarop mensen handelen.

Cultuurverschillen

In mijn begintijd in Nederland was mijn manier van handelen minder succesvol. Dat kwam door de verschillen tussen de Hongaarse en de Nederlandsecultuur.

Een en ander blijkt uit het volgende voorbeeld:

“Kort na mijn aankomst in Nederland, vroeg ik een keer zeer beleefd aan mijn buurman of hij mijn post in ontvangst wilde nemen tijdens mijn afwezigheid. Hij antwoordde: “jawel”. Ik vond dat kortaf. Als Hongaarse verwachtte ik zoiets als: ”ja natuurlijk, heel graaghoor; waar gaat u naar toe, wanneer komt u terug?”

Om inzicht te krijgen in een voor ons onbekende cultuur, moeten wij eerst onze eigen cultuur goed begrijpen, proberen ons te realiseren hoe we gevormd zijn door onze eigen cultuur, welke invloed die heeft op ons gedrag en op onze verwachtingen. De meeste Hongaren praten namelijk graag en veel. Zo trok ik de conclusie, dat mijn buurman me met tegen zin wilde helpen en dus riep ik de volgende keer zijn hulp niet meer in. Ik wist toen nog niet dat de meeste Nederlanders niet van lang dradige antwoorden houden en dat ze liever direct en “recht voor zijn raap” de waarheidzeggen. Deze manier van omgaan, komt de Hongaar kortaf voor, soms zelfs bits. Hongaren ervaren “kortaf” als onbeleefd. Ze zijn geanimeerde praters en echte vertellers. Zo kunnen we de neiging verklaren van Hongaarse politici en redenaars tot wollige langemonologen. Een kort verhaal wordt in Hongarije eigenlijk niet serieus genomen.

Cultuur is communicatie en communicatie is cultuur

De manier waarop de mens communiceert en zijn interpretatie vanverbale communicatie wordt bepaald door zijn culturele achtergrond.

Een goed voorbeeld hiervan is dat de Hongaren meestal “u” gebruiken, en de Nederlanders iemand vaak aanspreken met “je”.

Een “eigenaardigheid” in het Hongaarse taalgebruik is dat men vaak iemand tegen wie men “u “ blijft zeggen, toch met de voornaam aanspreekt. Het is vertrouwelijk, maar met reserve en afstand. Hoe dan ook, de beleefdheidsvormen in het Hongaars zijn even belangrijk als in het Frans of Duits. “De mensen zeggen altijd vriendelijkgedag en dames worden bij een deur voorgelaten. Hongaren vragen altijd of men echt niet stoort als men bij je binnenloopt, terwijl men bijvoorbeeld een afspraak heeft. Nederlanders zijn informeel,ze tutoyeren snel en delen graag een schouderklopje uit.

Communicatie omvat niet alleen taal maar ook non-verbale codes. Volgens onderzoek is dit zelfs 93 procent van de boodschap die de spreker wil overbrengen! De lichaamstaal van de spreker is ook aan cultuur gebonden. Zo kunnen we verklaren, dat de opvattingen over de fysieke afstand die je het liefst tot je gesprekpartner bewaart in niet intieme contacten per cultuur verschillend kunnen zijn.

Hongaren raken elkaar in hun onbewuste non – verbale communicatie sneller aan als teken van sympathie, dan Nederlanders. Zij zetten hun woorden ook vaker kracht bij door gesticulatie. Nederlanders geven de voorkeur aan een minder opgewonden conversatie.

Invloed van de nationale cultuur

De cultuur van een land zie je duidelijk terug in de manier van werken:

- In de Hongaarse maatschappij heeft de autoritaire bestuursstijl altijd goed gedijd. Tot verbazing van enkele in Hongarije werkende Nederlanders, hebben Hongaren een voorkeur voor een sterk hiërarchisch systeem. Een bazige baas vindt men daar besluitvaardigen dat is goed, want een Hongaar wil eigenlijk niet geconfronteerd worden met duidelijke keuzes tussen “ja” en “nee”. Dit is een diepgewortelde houding, want onder het communisme bestonden er geen keuzes. Maar door uitleg en training kan ieder mens dit leren.

- Hongaren missen in westerse ogen verantwoordelijkheidsgevoel en initiatief. Inderdaad, onder het communisme was initiatief niet aan de orde en een eigen mening werd niet op prijs gesteld. Meer dan in Nederland verwachten Hongaren dat hen wordt gezegd wat ze moeten doen. Ze zullen ook niet snel openlijk hun mening geven.

- In tegenstelling tot de taak gerichte Nederlanders, zijn Hongaren persoonsgericht. Nederlanders hebben de neiging om in regels te denken. In tegenstelling tot Hongarije, waar je in contacten moet investeren om iets gedaan te krijgen. Je maatschappelijk slagen staat of valt daar met je persoonlijke banden.

- Hongaren zijn trots en zullen bepaalde tekortkomingen niet snel toegeven. De meerderheid van de Engelsprekende Hongaren beheerst deze taal niet goed genoeg. De buitenlander doet er goed aan om regelmatig te checken of het Engels wordt begrepen of niet. Voor Hongaren is Engels veel moeilijker dan voor een Nederlander bijvoorbeeld de Franse taal. Hongaren, zeker de mannen, zullen zelden toegeven, dat ze je niet hebben begrepen. Dit kan zakelijk gevaarlijk zijn. Met veel buitenlandse managers gebeurt het nog regelmatig dat zij geconfronteerd worden met het uitblijven van een belofte of een actie, gewoon omdat men het niet begrepen had.

Waarheen met cultuurverschillen?

Normen en waarden zijn niet stabiel. Er zijn weliswaar nogal wat verschillen tussen Hongarije en Nederland maar vele daarvan zullen langzaam met de tijd verdwijnen. Niet alleen beïnvloedt cultuurde communicatie maar communicatie beïnvloedt ook cultuur. En, wel even in een tijd van intensieve communicatie en globalisering van economische ontwikkelingen. Met de een wording van Europa zullende verschillen in cultuur en taal steeds minder worden en zullen zich gelukkig steeds minder misverstanden voordoen.

Lees verder op de online taalrubriek www.hongarijeinzaken.nl