Soms vroeg ik me af: is er misschien een cultureel tussengebied voor eerste generatie migranten? Hij of zij is veroordeeld tot, maar ook gezegend met, een blijvende distantie ten opzichte van zowel de cultuur van zijn verleden als die van zijn heden. Waarschijnlijk zijn deze mensen bij uitstek geschikt om over cultuurverschillen tussen landen te schrijven.

Eens aan het begin van mijn verblijf in Nederland vroeg ik mijn buurman zeer beleefd of hij mijn post in ontvangst wilde nemen tijdens mijn afwezigheid. Hij antwoordde met een “ja”. Ik vond dat wel wat kortaf. Als Hongaarse, verwachtte ik zoiets, als: “Ja natuurlijk, heel graag hoor. Waar gaat u naar toe, wanneer komt u terug?” De meeste Hongaren praten namelijk graag en veel in een taal, die in Europa verder niemand begrijpt. Zo trok ik de conclusie, dat mijn buurman me eigenlijk met tegenzin wilde helpen en dus riep ik zijn hulp daarna niet meer in. Toen wist ik nog niet, dat de meeste Nederlanders niet van wijdlopige antwoorden houden, dat ze liever direct en kort zeggen waar het op staat. Deze manier van omgaan met elkaar, komt de Hongaar minder beleefd en kortaf voor.

Dat ik verbaasd was over het gedrag van mijn buurman, die voor mij de Nederlandse cultuur vertegenwoordigde, is eigenlijk niet minder dan een “understatement”. Het was voor mij een cultuurschok. Vanaf het begin van mijn verblijf in Nederland ondervond ik verschillende stadia van cultuurschok: Bij mijn aankomst was er natuurlijk een euforie. Na drie-vier maanden wachten in Hongarije op de uitreispapieren was ik eindelijk bij mijn man, leerde ik nieuwe mensen kennen en iedereen toonde belangstelling voor me als nieuweling en hielpen me in vele zaken.

Maar na deze euforie kwam de schok. Naarmate mijn contact met de Nederlanders intensiever werd besefte ik meer en meer dat de mensen hier in hun woorden en gebaren anders waren dan in Hongarije. Ik heb me gerealiseerd dat ik een cultural outsider was. Dat betekende een gevoel van hulpeloosheid. Door die frustraties stelde ik het uit om Nederlands te leren. Wij bleven thuis vrij lang Duits met elkaar spreken. Hierdoor stond ik tijdens feestjes, gegeven door vrienden en collega’s van mijn man of buren, buiten de geanimeerde conversatie.

Gelukkig ben ik de cultuurschok te boven gekomen en bereikte ik een derde fase. Ik begon langzaam aan mijn nieuwe cultuur te wennen. Het is me gelukt een nieuw sociaal netwerk op te bouwen (het gaat sneller als je kinderen hebt en je gaat werken) en ik kreeg meer en meer het gevoel om normaal te kunnen functioneren. Ten slotte belandde ik in een vierde fase: het is me min of meer gelukt om een evenwicht tussen de twee culturen te vinden.

Deze periode van evenwicht gaf me de rust om na te denken: Wie ben ik? Wat is mijn identiteit? Kan ik met de emotionele uitdagingen van de voor mij vreemde Nederlandse cultuur inderdaad adequaat omgaan? Opeens kwam ik op het idee dat erover schrijven misschien zou kunnen helpen. Want schrijven dwingt je om dieper na te denken en scherpt de geest. Aanvankelijk aarzelend, maar toch vastberaden probeerde ik mijn gevoelens en ervaringen over de Hongaarse en de Nederlandse cultuur onder woorden te brengen. Het schrijven betekende niet alleen mijn gedachten over cultuurverschillen te ordenen maar die ook met anderen te kunnen delen en op die manier, naar ik hoopte, ook een brug te kunnen slaan tussen de culturen van mijn geboorteland en mijn nieuwe vaderland.

Het schrijven heeft ook mijn ogen, in meerdere opzichten geopend. Ik heb me onder andere gerealiseerd dat je je nieuwe cultuuromgeving niet kunt veranderen, maar deze omgeving verandert jou wel degelijk. Ook tijdens het schrijven werd ik me er echt bewust van dat ik meer over de achtergronden van het denken, handelen en gewoontes van de Nederlander moest weten om met de mensen in mijn nieuwe vaderland goed te kunnen omgaan.

Het is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan om de gewoontes, de manier van denken en doen van mensen in een vreemde cultuur te begrijpen. Want als eerste generatie migrant beland je in een innerlijk niemand’s land. Als jouw integratie succesvol is, raak je in je gewoontes, denkpatronen en houding ver van je land van herkomst, maar je zult nooit werkelijk jouw nieuwe land bereiken. Dat ik nooit helemaal zou aankomen in Nederland, had ik al vaak genoeg ondervonden. Nuchterheid, spaarzaamheid, de soms overrompelende oprechtheid en de zo typische plagerij als grapje om je te testen, zullen nooit voor het volle honderd procent deel van mijn psyche worden. Ook zou ik bijvoorbeeld nooit de echte betekenis van het begrip “gezellig” begrijpen.

Maar terug in Hongarije blijkt dat niet alles wordt gedaan en gedacht zoals ik me dat herinner. Dit constateer ik nu doorlopen met mijn Hollandse blik op Hongarije. Ik voel me daar fysiek thuis maar mentaal vaak niet meer. Soms vroeg ik me af: is er misschien een cultureel tussengebied voor eerste generatie migranten? Hij of zij is veroordeeld tot maar ook gezegend met een blijvende distantie ten opzichte van zowel de cultuur van zijn verleden als die van zijn heden.

Waarschijnlijk zijn deze mensen bij uitstek geschikt om over cultuurverschillen tussen landen te schrijven. Als dit inderdaad waar is, dan zullen, naar ik hoop, mijn boeken over Nederlands-Hongaarse cultuurverschillen helpen om tussen onze twee kleine volkeren meer begrip en sympathie te kweken.

Het hele artikel is eerder verschenen in Hongarije in Zaken editie 20 ...