Gepubliceerd door: Elvira Loomans Gepubliceerd op: Friday 16 April 2010, 12:04

Het vieren van Pasen is voor veel mensen in de westerse wereld een belangrijke aangelegenheid.Het behoort samen met Kerstmis tot de bekendste traditionele feesten. Hoewel voor anderen Pasenvooral betekent ‘even uitblazen in een extra lang weekend’, is dit in Hongarije een feest met eenvan oudsher rijke traditie.

Paashazen, lammetjes en katjes (Hongaarse paastakken) zijn allen paassymbolen die ook in Hongarije nauw verweven zijn met traditionele paasgebruiken, maar de meest tot de verbeelding sprekende zijn wel de bekende, schitterend beschilderde Hongaarse paaseieren.

Sommige zijn kunstwerkjes op zich! Dit in tegenstelling tot de exemplaren in West-Europa die doorgaans in één kleur geverfd zijn.

Het paasfeest zelf wordt in verschillende talen anders aangeduid. De Engelsen spreken over Easter, in Duitsland heeft men het over Oster. Een mogelijke verklaring hiervoor vinden we in de naam Ostara. Zij was de Germaanse godin van de onderwereld. De verering van deze godin vond plaats in de periode van het jaar waarin dag en de nacht  ongeveer even lang duren, dus rond Pasen.

Maar het kan ook zijn dat de Duitse en Engelse benaming voor Pasen afstamt van East. De zon komt immers in het oosten op en het lengen van de dagen duidt na de lange donkere winter op een nieuw begin.

De Hongaren spreken echter over Húsvét. Deze benaming voor Pasen duikt al op in oude Hongaarse teksten uit de 13e en 14e eeuw na Chr. en is vermoedelijk ontstaan uit een leenvertaling vanuit het Servisch- Kroatisch of Sloveens. Pasen vindt niet op een vaste dag plaats, maar wordt altijd gevierd op de eerste zondag na volle maan in het voorjaar. Daarom valt de dag van het feest altijd tussen 22 maart en 25 april. Het bepalen van de datum vindt zijn oorsprong in afspraken gemaakt binnen de christelijke kerk.

Met Pasen wordt in de christelijke traditie de wederopstanding van Jezus gevierd. De grootste godsdienst in Hongarije is het katholieke geloof en voor deze groep is Pasen een  religieus feest. Des te interessanter is het te zien hoe de christelijke kerk heidense oertradities heeft overgenomen. Een goed voorbeeld hiervan is de heidense symbolische betekenis van het ei die nauw samenhangt met wedergeboorte en vruchtbaarheid en welke verleden en toekomst omvat.

Zo staat het kuiken wat uit het ei komt in de christelijke traditie sym-bool voor Jezus, die uit zijn graf zou zijn herrezen. Men heeft in Hongarije, bij opgravingen van oude  graven van de Avaren, beschilderde en gegraveerde eieren gevonden. Die traditionele manier van eieren beschilderen heeft zijn oorsprong dus in een ver verleden, nog voor de opkomst van het christendom, maar is tot op de dag van vandaag in Hongarije in zwang. De indeling van het ei in verschillen vlakken, kleuren en geometrische figuren staat symbool voor dit oude gedachtegoed. Zo geeft de cirkel over de lengte van het ei het oneindige aan.

Voeg je een horizontale cirkel toe en verdeel je het ei hiermee in een onderkant en bovenkant, dan staat de bovenste helft symbool voor het heelal en de onderste helft voor de aarde. Waar de beide lijnen van de twee cirkels elkaar raken, bevindt de scheppingskracht. Het leven begint immers bij de geboorte. Vanuit dit middelpunt worden de  andere symbolen getekend.

Zo beschermt de gesimplificeerde hand ons tegen ongeluk. Het op het ei getekende blad van een eikenboom geeft de band met familieleden weer. De hanenkam staat voor vruchtbaarheid.

Voor het beschilderde paasei heeft de Hongaar een aparte benaming, namelijk hímestojás. Het Hongaarse woord voor mannelijk is hím. Pas in de tweede plaats betekent het  ‘versiering’. Mogelijk duidt het woord hímestojás dus op de relatie tussen man en vrouw. Een traditioneel paasgebruik wat hierop aansluit vindt plaats op Tweede paasdag.  Vooral op het platteland in Hongarije was het ‘bewateren’ van de jonge dames een vast onderdeel van deze dag. Vroeger gebeurde dit hardhandig door de huwbare jonge vrouw waar de boerenknaap zijn oog op had laten vallen een emmer water over het hoofd te gooien. Als dank voor deze daad gaf het meisje een mooi versierd paasei aan de jongen,  een symbool voor vruchtbaarheid en nieuw leven. Een mooie Hongaarse uitdrukking is Úgy bánik vele mint a hímestojással wat zoveel betekent als ‘iemand met zijden handschoentjes aanpakken’. Of als de uitdrukking op een voorwerp slaat in plaats van op een persoon betekent het zoveel als ‘voorzichtig omgaan met iets’.

Vandaag de dag gaan de mannen met ‘hun’ flesje parfum langs bij bekenden en bij dames uit de naaste familie- en vriendenkring. Na de voordracht van een zelfbedacht of  bestaand paasgedichtje –er zijn er een hoop van in omloop- besprenkelt hij de dame in kwestie met een beetje parfum, waarna hem iets lekkers wordt aangeboden. Na een kort bezoek gaat hij dan op weg naar de volgende gelukkige. Bij Hongaren thuis wordt met Pasen traditioneel plakken (warme) gerookte ham geserveerd. Hierbij ontbreken gekookte eieren, geraspte mierikswortel en lente-uitjes niet. Bij deze paasmaaltijd hoort ook het bekende gevlochten paasbrood oftewel Húsvéti tejes kalács en lente-uitjes.

Rood gekleurde eieren zijn in Hongarije het meest populair en dat is ook niet verwonderlijk, want rood is de kleur van bloed en vuur. Rood is krachtig en wordt geassocieerd met liefde en vreugde. Rood brengt geluk en beschermt tegen ziekte. Naast beschilderde eieren die geschikt zijn voor consumptie, wordt er ook een techniek toegepast om  eieren houdbaar te maken. In dit geval prikt men er eerst voorzichtig een gaatje in en wordt de inhoud van het ei verwijderd, oftewel eruit geblazen.

Daarna kan het versieren beginnen. Het is niet ongebruikelijk dit met behulp van natuurlijke kleurstoffen te doen. Hiervoor worden kleuren van gewassen gebruikt zoals rode  uien en bieten, peen, de schillen van citroenen of sinaasappels.

Naast het beschilderen van eieren worden in Hongarije ook andere technieken toegepast om deze te versieren. Gegraveerde eieren en exemplaren die met minuscule ijzeren beslag zijn versierd vormen ook een onderdeel van de bekende Hongaarse volkskunst. Al met al is deze bijzondere invulling van een wijdverspreide traditie nog steeds zo  verweven met de Hongaarse cultuur dat het de tand des tijds wel moet doorstaan.