Gepubliceerd door: Eva Kronauer Gepubliceerd op: Thursday 15 October 2009, 13:47

Duurzaam met zonnecollectoren en gepleisterde muren

Meer dan 5.000 Nederlandse gezinnen bezitten een vakantiehuis in Hongarije, zo blijkt uit diverse registers en administraties. Bij de eigenaren van een tweede woning is Hongarije een geliefde bestemming geworden na Spanje, Frankrijk en Italië.

Veel van deze mensen kiezen voor een ruim perceel en bouwen daarop een nieuwe woning, maar anderen renoveren het bestaande oude boerenhuis. Deze bestaande huizen in goede conditie houden levert velen behoorlijke problemen op, aangezien er in deze lemen woningen over het algemeen geen verwarming was. De reden hiervoor is dat de familie altijd aanwezig was in het boerenhuis en dat er altijd vuur brandde. In de keuken werd de verwarming geregeld met een grote kachel waarop ook werd gekookt. De kamers werden over het algemeen door een oven of door kleine houtkacheltjes warm gehouden. Er was geen behoefte aan snel verwarmen na afwezigheid.

De muren van Hongaarse boerenwoningen zijn vaak van leem gemaakt, dat een uitstekende isolatie geeft. Dit natuurlijke materiaal houdt de kamers in de zomer lekker koel, en in de winter houdt het de warmte binnen. Wie alleen zomers komt, of af en toe enkele weken, kan het dan lastig krijgen. Als er in de herfst en winter niet doorlopend verwarmd wordt is het haast onmogelijk om het huis rond kerst tijdig warm te krijgen. En omdat het huis afgesloten is geweest en het er toch afgekoeld is, wordt het ook erg muf. Het huis dat prettig is in de zomer, kan in de winter onaangenaam koud zijn, of zal op zijn minst pas aan het eind van de vakantie een warme, aangename en huiselijke sfeer krijgen.

Er moet dus gedurende de hele koude periode verwarmd worden. Dat kan met een centrale verwarming op gas, maar dat is in een huis dat leeg staat niet aan te raden. Een elektrische verwarming kan ook, want die kan onbewaakt draaien. Echter bij de huidige elektriciteitsprijzen geeft dat al bij een constante kamertemperatuur van 5 á 10 graden een hoge energierekening. En die temperatuur is eigenlijk al te laag. Met een dergelijke rekening wordt het haast een luxe vakantie – hier kijken we dan natuurlijk vooral naar de prijs. Bovendien maakt dit type het huis niet snel warm als je er wel bent.

Is er nog een andere mogelijkheid?

Jazeker, die is er. Het is een simpele oplossing, die teruggaat naar wat er lokaal beschikbaar is. Wie er aan begint vraagt zich verwonderd af waarom hij er niet meteen aan gedacht heeft bij de eerste renovatie. Je moet de altijd aanwezige zon benutten, en de aloude pleisterlaag.

Aantal zonuren in Hongarije

In Hongarije ligt het aantal zonuren tussen 1.850 – 2.200 uur per jaar. Het is gedurende het hele jaar erg zonnig, en het blijft ook tot in oktober aangenaam warm. Bij helder weer kan het vermogen van de zonnestraling gedurende korte periodes zelfs de 1.000W/m2 overschrijden. Wie daarvan gebruik maakt middels een zonnecollector kan zijn huis niet alleen in de zomer, maar het hele jaar door, goed verwarmen. Uiteraard is er in de winter minder zon, maar indien de collector goed geplaatst wordt blijft het effectief genoeg.

Wat levert de zonne-energie in Hongarije dan op?

Voor een eengezinswoning van 120 m2, waar 4 personen wonen kan men met een relatief kleine zonnecollector van 5 m2 in 70% van de jaarlijkse warmwaterbehoefte voorzien. In de wintermaanden is een constante temperatuur van 17 graden bereikbaar. De rest van het jaar, dus van de vroege lente tot de late herfst is in 100% van de behoefte te voorzien. De verwarming in de winter kan worden aangevuld met een open haard of een traditionele en heel sfeervolle tegelkachel. Men kan uiteraard een grotere zonnecollector installeren en daarmee in de winter ook geheel zelfvoorzienend zijn. Alleen is dat weer duurder in aanschaf, en blijft er in de zomer dan nog meer nuttige energie over. Wie weet is het dan een leuk idee om daarmee een zwembad te verwarmen. Met een zonnecollector kan men ook in Hongarije met een redelijke initiële investering nog niet de volle 100% van de warmtevoorziening in een huis dekken, maar er is wel een grote besparing haalbaar tot wel 60-70%. Dat maakt het investeren in het product de moeite waard, en het zou zonde zijn dit te laten liggen.

De pleisterlaag

Witkalk is een van de oudste materialen om mee te verven, en gek genoeg ook een van de gezondste. Door zijn samenstelling is het hygiënisch, bacterieel ontsmettend en geeft het het huis een schone en frisse witte uitstraling. Het is ook het goedkoopst, en daarom werd vanouds het grootste deel van de boerenhuizen van buiten gepleisterd en van binnen gewit. Ook nu gebeurt dat nog altijd. Een nadeel van deze methode is echter dat de pleisterlaag om de twee jaar opnieuw moet worden aangebracht. Dat de witkalk snel afgeeft als men er tegen aan leunt kan ook als nadeel worden gezien. Maar dat is slechts een klein ongemak van een verder heel handig product.

Gepleisterde huizen zijn vaak wit, maar er kan in vele kleuren gewerkt worden. Veel mensen kiezen ervoor om met een gewone verf over de witkalk heen te schilderen. Ze vergeten dan dat de kunststof verflaag de muur afsluit en het ademen ervan verhindert. Daardoor begint het onder de verflaag te schimmelen. Vochtproblemen beschadigen de muur, en het klimaat in huis verslechtert nog verder. De huidige technologie heeft hiervoor gelukkig een goede oplossing gevonden. Er is een bepaalde kalksoort, die vooral door fresco- schilders wordt gebruikt. Om het beste resultaat te behalen, lieten zij hun witkalk eerst twintig jaar rijpen. In het huidige productieproces is dit niet haalbaar.

Onlangs is er een nieuw product op de markt gekomen door het gezamenlijke onderzoek van een Hongaarse frescoschilder en een Italiaanse verffabrikant. Dit product heet MűvészMész of ook wel CalcArt. Door een bijzonder productieproces komt de samenstelling ervan overeen met frescokalk die 40 jaar gerijpt heeft. De samenstelling is verrijkt met graniet- en marmerpoeder. Terwijl het de muur compleet afdekt, zowel binnen als buiten, ademt het zeer goed en herstelt het het ventilerende en vochtdoorlatende vermogen van de muur. Deze kalk kan bovendien tot in de kleinste kalkdeeltjes gekleurd worden. Het geeft niet meer af, en omdat het langer houdt zijn we ook van het tweejaarlijkse pleisteren af. Op zijn hoogst moeten we beschadigingen herstellen.De uitkomstEen tot vakantiehuis verbouwde boerenwoning kan dus met een goede pleisterlaag en een duurzaam verwarmingssysteem wel degelijk comfortabel zijn gedurende het hele jaar. Met een zonnecollector kan men een gemiddelde temperatuur bereiken van 17-20 graden, die na aanleg van de installatie verder vrijwel niets kost. Natuurlijk moet de installatie aangelegd en ook onderhouden worden, met om de vijf tot tien jaar een revisie, maar de warmtebron is verder gratis. Door deze constante temperatuur ontstaat een gezonder klimaat in huis, waardoor de muren droog blijven en de mufheid verdwijnt. De zonnecollector zorgt niet alleen voor de verwarming maar kan ook de warmwatervoorziening regelen. Bovendien is in de zomer het overschot aan energie zodanig dat ook een zwembad op een aangename temperatuur kan worden gehouden.

Met het gebruik van pleisterkalk worden de muren ‘gezond’. Enerzijds door de reinigende werking van de kalk waardoor bacteriële besmettingen en schimmelvorming verdwijnt. Anderzijds wordt de natuurlijke ademing en ventilatie van de muren hersteld. Met de traditionele pleisterkalk moet er om de een of twee jaar opnieuw geschilderd worden. Daarentegen vereist pleisteren met de CalcArt pleisterkalk door zijn componenten – kunstmatig verouderde witkalk, fijn zand, graniet- en marmer poeder – op lange termijn minder werk.

Mijn eigen boerenwoning heb ik onlangs geheel laten renoveren op deze manier. Het doet me goed om te weten dat ik er binnenkort ook in de koudste periodes van het jaar naar toe kan gaan zonder dat ik me de eerste twee dagen in vijf dekens moet wikkelen, of dat ik de buren moet vragen om het huis voor te verwarmen. Terwijl ik het hele jaar door kan “baden in zonnewarmte” zonder bang te hoeven zijn of het gas wel is afgesloten, of dat de gas- en elektriciteit prijzen zullen worden verhoogd. De muren zijn gezonder, de sfeer van het antieke boerenhuis blijft onaangetast, of wordt hierdoor zelfs verbeterd, en de zomer hoeft niet aan witten gespendeerd te worden. Zo is niet alleen mijn portemonnee, maar ook mijn omgeving beschermd. Investeer in de toekomst, en laten we leven in een mooie en gezonde omgeving.

Voor meer informatie, advies en afspraak kun u bij de auteur terecht.

Éva Lilla Kronauer

Kódex Advies en Begeleinding

www.kodexconsulting.com