Gepubliceerd door: Hidde van Erp Gepubliceerd op: Thursday 15 October 2009, 10:34

Hongaars – een van de eigenaardigste en meest afgezonderde talen

Op de vraag die in de titel staat (Spreekt u Hongaars?) zou door velen die al eens voor kortere of langere tijd in Hongarije zijn geweest, waarschijnlijk als volgt worden geantwoord: “Ja, ik ken wel een paar woorden als jó napot, köszönöm, gulyás, lángos, puszta, paprika, igen, maar voor de rest versta ik er geen woord van.” Deze uitspraak mag dan op het eerste gezicht een beetje overdreven klinken, in het geval van het Hongaars zou het best wel eens kunnen kloppen. De Hongaarse taal is namelijk een zonderling taaleiland binnen Europa, volkomen enig in zijn soort.

De bereisde Duitse schrijver Hans Magnus Enzensberger heeft zich er eens over beklaagd dat Hongarije het enige hem bekende land was waar het Latijnse schrift werd gebruikt maar waar hij nog niet eens het opschrift “apotheek” kon lezen. Hij had gelijk. Zelfs opschriften die overal ter wereld op elkaar lijken, pakken in het Hongaars hopeloos exotisch uit: “apotheek” heet in het Hongaars gyógyszertár, “universiteit” egyetem, “theater” színház, “politie” rendőrség en “computer” számítógép. En de taal kent nog veel meer eigenaardigheden die de meeste buitenlanders tot wanhoop kunnen drijven: 20 september 2008 wordt in het Hongaars 2008. szeptember 20. en André Klein heet in het Hongaars Klein András, terwijl zijn vrouw gewoon Klein Andrásné heet.

Het Hongaars is niet eens een Indo-Europese taal zoals het Duits, het Engels en het Frans, maar behoort tot de groep van de Fins-Oegrische talen. Het Fins is een verre verwant, waar voor ons Hongaren echter geen touw aan vast valt te knopen. Hetzelfde geldt voor het Ests. Het Hongaars is een van de oudste zelfstandige talen van Europa. De taal, die al zo’n drieduizend jaar een heel eigen leven leidt, is in de loop van de geschiedenis met talrijke talen en culturen in aanraking geweest. Als gevolg daarvan is de Hongaarse woordenschat in etymologisch opzicht zeer divers: de Fins-Oegrische basiswoordenschat is naast innovaties van eigen bodem aangevuld met vele woorden uit onder andere de Iraanse, Turkse en Slavische talen, alsook met woorden uit het Latijn, het Duits en andere talen. Daar staat tegenover dat het Hongaars zelf ook van invloed is geweest op vele andere talen in Europa. Zo is bijvoorbeeld het mooiste leenwoord in het Duits, “Tollpatsch”, afkomstig uit het Hongaars: in de 17de eeuw werden soldaten die lange afstanden te voet moesten afleggen, in Hongarije talpas genoemd.

Een bijzonder kenmerk van de Fins-Oegrische taalfamilie, en dus ook van het Hongaars, is agglutinerende woordvorming. In een agglutinerende (“vastlijmende”) taal worden aan de woordstammen achtervoegsels gehangen, waardoor Hongaarse teksten meestal een stuk korter zijn dan de vertalingen ervan in andere talen. “Je had me kunnen opbellen“ is in het Hongaars felhívhattál volna, „met onze vrienden“ is barátainkkal en zelfs voor de schoonste verklaring die wij kennen (“ik hou van jou”) heeft het Hongaars maar één woord nodig: Szeretlek!

De meeste buitenlanders klinkt de taal waarschijnlijk nogal vreemd, om niet te zeggen buitenaards, in de oren, maar voor mij blijft het Hongaars, ondanks mijn kennis van vreemde talen (Duits, Russisch, Engels, Nederlands), toch altijd een van de spannendste en mooiste talen die er zijn. Hier is een lijst die onze grote dichter Dezső Kosztolányi (1885–1936) heeft opgesteld van de naar zijn smaak mooiste Hongaarse woorden: láng (vlam), gyöngy (parel), anya (moeder), ősz (herfst), szűz (maagd), kard (zwaard), csók (kus), vér (bloed), szív (hart), sír (graf).

Hebt u hulp nodig bij de communicatie met uw Hongaarse contacten en/of bij het ontcijferen van het Hongaars, dan kunt u gerust terecht bij ons vertaalbureau in Markelo, waar wij naast andere Oost- en Midden-Europese talen ook Hongaars spreken.

Orsolya Farkas