Gepubliceerd door: Mária Ballendux-Bogyay Gepubliceerd op: Wednesday 14 October 2009, 11:27

Wat maakt Hongaren tot Hongaren en Nederlanders tot Nederlanders? Bestaat er überhaupt zoiets als typisch Hongaars of typisch Nederlands? Het is moeilijk om een algemeen gedeelde Hongaarse of Nederlandse identiteit te omschrijven. Maar dit betekent niet dat er niet zoiets als een nationale culturele identiteit bestaat, dus ook een Nederlandse en een Hongaarse.

Tastbare verschillen

Aan de buitenkant, aan de oppervlakte kunnen culturen vaak veel op elkaar (gaan) lijken. Maar de gemeenschappelijke onderliggende karaktertrekken van een volk, die zijn nationale cultuur bepalen, zijn diepgeworteld en veranderen slechts zeer langzaam. Het betreft bepaalde idealen, tradities en gewoontes die in de loop der tijden zijn ontstaan. Menselijke communicatie wordt ook vanuit de eigen cultuur beleefd. Nederlanders hebben bijvoorbeeld een imago van zuinigheid. Sparen komt overal voor in Nederland. Spaarzaamheid geldt van oudsher in dit land als één van de burgerlijke deugden. Dat maakt deel uit van de cultuur. Wat Hongarije betreft heeft het land bijvoorbeeld het imago om autoritaire bazen (“bazige bazen”) te hebben. Als consequentie hiervan zullen Hongaren dan ook minder snel in discussie gaan met hun baas dan de Nederlanders.

Deze bedoelde gewoontes en tradities zijn punten waarmee een cultuur kan worden geïdentificeerd. De invulling van de identificatiepunten is uiteenlopend. Hierdoor zijn de verschillen tussen de nationale culturen tastbaar. Om dit te illustreren hieronder enkele voorbeelden uit Hongaarse en Nederlandse ontmoetingen. Kort na mijn aankomst in Nederland vroeg ik een keer mijn Nederlandse buurman, zeer beleefd, of hij mijn post in ontvangst wilde nemen tijdens mijn afwezigheid. Hij antwoordde: “jawel”. Ik vond dat kortaf. Als Hongaarse verwachtte ik iets van “ja natuurlijk, heel graag hoor. Waar gaat u naar toe, wanneer komt u terug?” De meeste Hongaren praten namelijk graag en veel met elkaar in een taal die in Europa verder niemand begrijpt. Zo trok ik de conclusie dat mijn buurman me met tegenzin wilde helpen en dus riep ik de volgende keer zijn hulp niet meer in. Toen wist ik niet dat de meeste Nederlanders niet van langdradige antwoorden houden, dat ze liever direct en recht voor zijn raap de waarheid zeggen. Deze manier met elkaar van omgaan komt de Hongaar kortaf voor, soms zelfs bits. Hongaren ervaren kortaf als onbeleefd Ze zijn zelf geanimeerde praters, echte vertellers.

Een Nederlandse manager met jarenlange ervaring in Hongarije vertelde het volgende: “Ik vroeg aan mijn medewerkers of zij blauwe of bruine stoelen als nieuw meubilair wilden. Er kwam geen echt antwoord, dus nam ik een besluit voor de blauwe. Een week later hoorde ik naar aanleiding van veel gemopper op de gang, dat ze allemaal de bruine hadden gewild.” Vanuit de Nederlandse openheid – iedereen praat overal over mee – had de Nederlander er geen rekening mee gehouden, dat Hongaren hun mening vaak niet openlijk durven te geven. Het communisme waardeerde geen eigen mening. Dit zit nog in het geheugen van de mensen, die gewoon op een beslissing van bovenaf wachten.

Communicatie omvat niet alleen taal maar ook non-verbale codes. Ook die laatste worden vanuit de eigen cultuur beleefd. De lichaamstaal van de spreker is ook aan cultuur gebonden. Hongaren bijvoorbeeld raken – in hun onbewuste non-verbale communicatie – elkaar sneller aan als teken van sympathie dan Nederlanders. Ze zetten hun woorden ook vaker kracht bij door gesticulatie. Nederlanders geven de voorkeur aan een minder opgewonden conversatie.

Kennis over elkaar helpt de communicatie

Uit de voorbeelden blijkt dat de manier waarop de mens communiceert en zijn interpretatie van verbale en non-verbale communicatie door zijn culturele achtergrond wordt bepaald. Ook de levenswaarden van Hongaren en Nederlanders kunnen eigenlijk nogal eens tegenovergesteld aan elkaar zijn. Dit betekent ...de rest van de tekst en het gehele artikel in volledige vorm (met illustarties en fotomateriaal) is te vinden in Hongarije in Zaken editie 17.

We kunnen, voorzien van kennis over elkaar, de meest uiteenlopende contacten tussen onze twee landen nog vruchtbaarder maken.

(Volgend jaar verschijnt een nieuw boek van de auteur over de Hongaarse (zaken)cultuur en over de meest karakteristieke Hongaarse gedragspatronen)

Mária Ballendux - Bogyay

Trainster voor Hongaarse taal en cultuur

www.alfold.nl