Gepubliceerd door: Raissa Bemelmans Gepubliceerd op: Tuesday 01 July 2008, 13:22

Het Horthy-tijdperk

De meer dan verwarde economische en sociale situatie na de oorlog, vluchtelingenprobleem en de enorme werkeloosheid bezorgden de communistische beweging een grote toeloop. n maart 1919 kwam een coalitie van sociaal-democraten en communisten aan de macht. Grootgrondbezitters en industriëlen werden onteigend, hun bezittingen overgedragen aan coöperaties. Maar al snel nam de rechtse admiraal Miklós Horthy (1868-1957) dit rode regime ten valen voerde een militaire dictatuur in. In 1920 verklaarde het nieuw gekozen parlement Hongarije weer tot monarchie; Horthy werd gekozen als nieuw staatshoofd en zou regeren tot aan de troonsbestijging van de toekomstige koning. In 1920 vond na Mohács waarschijnlijk het grootste nationale trauma uit de Hongaarse geschiedenis plaats: het Verdrag van Trianon. Het op 7 juni 1920 ondertekende vredesakkoord deelde Hongarije in bij de groep verliezers. Een derde van de Hongaarse bevolking en twee derde van het landsgebied ging over in de handen van de buurlanden. Qua buitenlandse politiek richtte Hongarije zich steeds meer op Duitsland. Hitler wist Hongarije voor zich te winnen door de hoop te laten herleven op een herziening van het Verdrag van Trianon.

De tweede wereldoorlog

Hongarije stond aan de zijde van Duitsland, opnieuw kwam het land er dan ook als verliezer uit. In het begin van de oorlog stond Hongarije er met de pronazihouding nog redelijk voor en kon enige van de verloren gebieden terugveroveren. In 1939 trad het land toe tot het tussen Duitsland, Italië en Japan gesloten Anti- Kominternpact. Maar Hitler vertrouwde ook de Hongaren niet; hij liet het land op 19 maart 1944 bezetten en belangrijke politici arresteren. De door eerdere wetten in haar vrijheid beknotte joodse minderheid onderging hetzelfde lot als in andere bezette landen: discriminatie, onderbrenging in getto's deportatie. Horthy maakte nu aanstalten over te lopen naar de geallieerden, maar de Duitsers zetten hem af en hielpen Ferenz Szálasi en zijn Pijlkruisers in het zadel. Duitsers en Russen plunderden het land en de laatsten voerden honderdduizenden burgers als dwangarbeiders af. De laatste maanden van de oorlog werden gekenmerkt door bloedige excessen. Hongaarse fascisten brachten veel van de overgebleven joden op gruwelijke wijzen om. Boedapest werd maanden lang belegerd door de russen, waardoor talloze slachtoffers vielen onder de burgerbevolkingen de Duitse Wehrmacht blies ‘ ter afscheid' alle bruggen over de Donau op. De laatste Duitse soldaten verlieten Hongarije ten slotte op 4 april 1945.

Hongarije na de oorlog

De eerste naoorlogse verkiezingen (november 1945) leverden een onverwachte meerderheid op voor de partij van de kleine boeren; de communisten bezetten echter de belangrijkste regeringsposten. Onder Russische druk werd op 1 februari 1946 de formeel nog steeds bestaande monarchie vervangen door een republiek. Hongarije moest toetreden tot het militaire bondgenootschap van het Warschaupact en de Raad voor Wederzijdse Economische Bijstand (COMECON). Na een algemene ‘zuivering' van politieke tegenstanders en de invoering an een eenpartijstelsel werden landbouwbedrijven, banken en de industrie gecollectiveerd en een planeconomie naar Russisch voorbeeld ingevoerd. Hongarije was vanaf dat moment een stalinistisch land met een alomtegenwoordige geheime dienst. Het ontbreken van grondstoffen, de teloorgang van de eens zo grote chemische en elektrotechnische industrieën en de levensmiddelenindustrie duwden de volksrepubliek verder in het moeras. Partij, verklikkers en politie voerden een schrikbewind dat duizendenslachtoffers eiste.De volksopstand van 1956 Aangemoedigd door de politieke veranderingen in Polen gingen op 23 oktober 1956 studenten de straat op om de democratische hervormingen te eisen. Toen de veiligheidspolitie de protestmars begroette met een regen aan kogels, brak een volksopstand uit. Noodgedwongen haalde de partij Imre Nagy terug, die na dedood van Stalin enige hervormingen had doorgevoerd en daarom uit de partij was gezet. Alleen hem vertrouwde men de taak toe een groter bloedbad en algehele chaos te kunnen voorkomen. De regering van Imre Nagy voerde meerpartijenstelsel weer in, beloofde vrije verkiezingen en kondigde ondanks alle Sovjetdreigementen aan dat Hongarije uithet Warschau Pact zou treden. Zover zou het niet komen. Op 6 november grepen de Sovjettroepen in.

Na een tiendaagse bloedige strijd, die aan duizenden het leven kostte, slaagden tanks er in alle hoop vrijheid omver te walsen. Imre Nagy en de leiders van de demonstratie werden geëxecuteerd. 200.000 Hongaren vluchtten naar het buitenland. Het communistische debacle Na de mislukte volksopstand bepaalde János Kádár langer dan drie decennia de Hongaarse politiek. Ook zijn politiek was gericht op toenadering tot het westen, hoewel hij beduidend voorzichtiger was dan zijn voorganger. Kádár hervormde de laneconomie volgens markteconomische inzichten en bezorgde Hongarije daarmee de hoogste levensstandaard van alle Oostbloklanden. Soepeler grensbepalingen brachten buitenlandse deviezen het land in en maakte Hongarije tot een trefpunt van West- en Oost-Duitsers. Toen in de Sovjet-Unie onder Michail Gorbatsjov het politieke klimaat veranderde, kregen de hervormers in Hongarije nieuwe moed. In mei 1988 legde de ouder wordende Kádár zijn ambt neer. Onder leiding van Miklós Németh begon een nieuwe democratiseringsgolf met de oprichting van nieuwe partijen en staatsonafhankelijke vakbonden en belangengroeperingen. In maart 1989 schoven de partijen aan een ronde tafel om met de machthebbers over de toekomst van het land te discussiëren. Deontwikkelingen in Hongarije overrompelen de Sovjetleiding. Met de opening van de westgrens voor vluchtelingen uit de DDR deed minister van Buitenlandse Zaken Gyula Horn de eerste stap op weg naar het neerhalen van het IJzeren Gordijn. De moedige politiek van Hongarije lokte de val van Erich Honecker uit en de val van de Berlijnse muur. De republiek Hongarije Op 23 oktober 1989 werd voor de derde maal in de geschiedenis de ‘Republiek Hongarije' uitgeroepen. In het voorjaar van 1990 vonden de eerste
vrije verkiezingen plaats.

De nieuwe regering ging vol optimisme aan het werk. Subsidies werden geschrapt, grote delen van de industrie geprivatiseerd en buitenlandse investeerders aangetrokken. Het hoge inflatiepercentage en de werkloosheid die deze omschakeling met zich meebracht, leidde tot ontevredenheid bij de bevolking.
De met overweldigende meerderheid (330 tegen 13 stemmen) in februari 1999 door het Hongaarse parlement goedgekeurde toetreding tot de NAVO liet zien dat Hongarijes aansluiting bij het Westen nauwelijks nog omstreden was. En in mei 2004 werd het land werd, nadat het uitgebreid aan het Kopenhaagse criteria voor toetreding tot de Europese Unie hadvoldaan, lid van de Europese Unie, samen met de andere Oost-Europese landen. Sinds de politieke omwenteling in 1989/90 is toetreding tot de Europese Unie steeds het belangrijkste doel van de Hongaarse buitenlandse politiek geweest. De volgende stap is de vervanging van de Hongaarse forint door de euro. De huidige regering wil de nieuwe muntsoort medio 2012 invoeren, Voorwaarden zijn niet alleen het nakomen van de criteria volgens het Verdrag van Maastricht, maar ook de goedkeuring van het volk.

Tekst: © Team HiZ BD 2007

Eerder gepubliceerd in HongarijeinZaken editie 10. Bestellen?