Gepubliceerd door: Raissa Bemelmans Gepubliceerd op: Wednesday 24 August 2005, 10:16

Terug van weggeweest op de mondiale agenda: duurzaamheid! Voorheen werd aandacht voor het milieu geassocieerd met ‘geitenwollen sokken', eikeltjeskoffie, idealisme en drie keer soppen met hetzelfde theezakje. Maar, die tijd ligt voorgoed achter ons. In plaats van soft, wordt het steeds ‘hotter' om met duurzaamheid bezig te zijn. En voor ondernemers biedt het grote kansen. In Nederland, maar zeker ook in Hongarije.

Waar gaat het eigenlijk over?

Het woord ‘duurzaamheid' wordt wel veel gebruikt, maar wat bedoelt men ermee? Het Brundtland Report (WCED, 1987) gebruikt als definitie: "Sustainable development is development that meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own need De Nederlandse overheid (Senter- Novem) heeft het als volgt vertaald: "duurzame ontwikkeling is het op gang brengen van ontwikkelingen waarbij sociaal-economische, ecologische en culturele aspecten in dynamisch evenwicht zijn en levert als resultaat op dat na ons komende generaties dezelfde kansen hebben om in hun behoeften te voorzien als de huidige.

" Kort gezegd: duurzaamheid is een sociaaleconomische, ecologische en culturele balans. Duurzame ontwikkeling richt zich dus niet alleen op het milieu. Het gaat om het vinden van een gezonde en structurele balans tussen sociaal-economische ontwikkeling, de natuurlijke omgeving en maatschappelijk welzijn. En, hoewel het dus niet alleen om het milieu gaat, is men wel degelijk van mening dat we niet op onze huidige manier door kunnen gaan. De geluiden over de film van Al Gore "An inconvenient truth" zijn verschillend, maar toch is men ook in de politiek van mening dat er iets moet gebeuren. De CO2 uitstoot moet omlaag, maar even zo belangrijk: onze fossiele brandstoffen blijven niet oneindig bestaan, om het punt van de afhankelijkheid van de oliestaten nog maar even buiten beschouwing te laten. Dit vraagt om creatieve oplossingen en vernieuwing: een kans voor ondernemers dus.

Alternatieve energie als oplossing?

In Nederland bloeit de discussie over het al dan niet afschaffen van de gloeilamp volop. Ook roept men op tot onderzoek naar alternatieven voor de fossiele brandstoffen. De consument wordt aangespoord om zuiniger met energie om te gaan door te wijzen op de financiële besparing die het kan opleveren. Helaas zijn de subsidies voor particulieren om energiebesparende maatregelen in en rond het huis te nemen niet langer van kracht. De energiebedrijven spelen op het item in met ‘groene stroom'. En de Nederlandse overheid heeft besloten dat ze vanaf 2010 alleen nog duurzaam gaat aanbesteden, wat grote gevolgen voor de leveranciers van producten en diensten kan hebben. En hoe zit dat in Hongarije? Is men daar ook bezig met duurzaamheid en energiebesparing?

Het hangt er een beetje vanaf met wie je spreekt. De consument is vooral boos over de steeds stijgende prijzen voor gas en elektra. In januari 2007 zijn de prijzen verdubbeld. Men wijt het aan d eprivatisering, maar ook in Hongarije raken de fossiele brandstoffen op en vreest men voor afhankelijkheid van het buitenland. Eén van de grote energiemaatschappijen in het Noord Oosten heeft de afgelopen winter (die extreem zacht was) een deel van de tijd zelfs op hout gestookt omdat er geen andere brandstof meer voor handen was. De Hongaarse overheid onderkent het probleem en er wordt samen met de grote oliemaatschappijen en EU dan ok flink geïnvesteerd in het onderzoek naar en opzetten van alternatieve brandstofvormen (zoals biodiesel uit maïs, -wat een gunstige bijkomstigheid heeft dat Hongarije zo op een goede manier van de overproductie van maïs af kan komen -, koolzaad, raapzaad en zonnebloem). Het potentieel van duurzame brandstof heeft Hongarije ontdekt. Er wordt zelfs al voorzichtig gesuggereerd dat duurzame brandstof wellicht een nieuwe pijler van de economie kan worden.

Duurzame energie is in Hongarije nu 2% van het totaal. Maar men staat open voor meer. Duurzaam met materialen omgaan leeft niet erg onder de Hongaren (net als het niet onder de gemiddelde Nederlander leeft). Uitzondering zijn de financieel minder bedeelde mensen op het platte land, die vanuit noodzaak zuinig om moeten gaan met de schaarse middelen die ze hebben. Duurzaamheid omwille van het milieu leeft (nog) niet. Dus CO2 uitstoot en dergelijke, daar zijn de Hongaren niet zo meer bezig. Maar zoals gezegd, met energiebesparing des te meer. Als we duurzaamheid dan op dit moment even tot energiebesparing beperken, zijn er dan nog meer kansen naast het ontwikkelen en produceren van alternatieve brandstof? Hoe zit het bijvoorbeeld met de mogelijkheden in de bouw?

Duurzame nieuwbouw: goedkoop?

Hongarije in Zaken sprak met twee Nederlandse ondernemers die zich op de Hongaarse markt van duurzame nieuwbouw begeven. Met hun product Q-bouw krijgen ze langzaam maar zeker voet aan de grond. In Nederland zijn Jan Paul Reij en Dries de Kater lid van de coöperatieve vereniging Q. Toen de broer van Dries vroeg of ze iets voor hem konden betekenen bij de bouw van zijn eigen huis in Hongarije, werd de interesse voor dit land voor het eerst bij Jan Paul en Dries gewekt. Al snel bleek dat er een enorm potentieel is om in Hongarije duurzaam te bouwen. De stijgende energieprijzen en de beperkte fossiele brandstofvoorraden zijn belangrijke factoren: de particulier voelt vanuit zijn portemonnee een sterke motivatie voor energiebesparende bouw. Ook leeft Kwaliteit van Leven heel erg in Hongarije.

Ze horen nu bij Europa en willen ook hun levensstandaard verbeteren. Dat in het achterhoofd houdend, moet je wel op een bepaalde manier opereren om ook succes te hebben. Zo ontdekten de mannen dat Hongaren de basis van Q-bouw, namelijk houtskelet bouw, aanvankelijk als goedkoop en niet goed zagen: "Een echt huis is van steen, niet van hout." Echter, je kunt Q bouw precies zo afbouwen als je het zelf wilt. Je kunt er bij de afbouw dus ook gewoon een huis van steen van maken. Q bouw is inderdaad goedkoper dan de huidige Westerse manier van betonbouw, maar het doet zeker niet goedkoop aan. Het comfort in de huizen is juist hoger dan in de gemiddelde ‘moderne' woning. Om het vooroordeel van niet goed en goedkoop aandoend te ontkrachten hebben ze de geïnteresseerde Hongaren in Nederland uitgenodigd om naar Q-woningen te komen kijken. Dit heeft voor een ommekeer gezorgd. Ze waren overtuigd en zien Q bouw nu als een goede optie in het luxere segment.

Om de productie ook zo duurzaam mogelijk te doen, willen Jan Paul en Dries zoveel mogelijk werken vanuit Hongarije zelf. Het heeft nadelen als alles uit Nederland geïmporteerd moet worden. Als je het ter plekke doet, scheelt dat in de kostprijs en het is ook beter voor het milieu, dus past het ook weer beter bij het predikaat duurzaamheid. Ze zijn een zoektocht gestart naar een Hongaarsepartner en hebben die na veel speurwerk en investeren in contacten gevonden. Het investeren in het sociale aspect is van groot belang om deze onderneming te laten slagen, geven beide heren aan. En, hoewel Hongaren open staan voor innovatie, en er veel uitvinders en creatieve plannenmakers onder Hongaren te vinden zijn, blijft de stap van denken naar doen voor hen groot. Als Nederlandse ondernemer kan je je hierover verbazen: "je hebt goud in handen, doe er dan wat mee..." Maar het heeft geen zin om erop af te gaan geven. Het is een feit dat de meeste Hongaren niet vanuit zichzelf initiatief nemen. Ze zullen niet snel in de actie gaan. Ze zijn echter wel van goede wil.

De tip is dan ook: accepteer dit gegeven en zet je eigen actiegerichtheid in. Als jij het initiatief neemt en ze zien dat het werkt, doen de mensen die je nodig hebt vanzelf mee. Inmiddels hebben ze een gezamenlijke Hongaars/Nederlandse KFT als joint venture, hebben ze land gekocht en begint in augustus/september van dit jaar de bouw. Belangstelling voor de huizen is er al. Ze wachten nu nog op vergunningen. De opzet van Dries en Jan Paul is eerst dit project van de grond te trekken en het daarna bij andere gemeentes ook uit te rollen. "Want dan kan je laten zien dat het werkt en dat helpt enorm in je overtuigingskracht".1

Duurzaam renoveren: het einde van de betonbunkers?

Naast het duurzaam nieuw bouwen, is er ook een enorme markt voor duurzaam renoveren. Kijk maar eens naar al die troosteloze blokkendozen die in de communistische periode in de steden uit de grond gestampt zijn. Een voorbeeld van een zeer geslaagd duurzaam renovatieproject is het SOLANOVA project2 in Dunaujváros. De resultaten van het SOLANOVA project in Dunaujváros hebben volgens de eerste cijfers de verwachtingen overtroffen. Namelijk 80% besparing ten opzichte van de situatie voor de renovatie. Dit Duitse renovatie project is het eerste Eco-bouwproject van de EU in Centraal Europa. Aanvankelijk kregen de initiatiefnemers weinig enthousiaste reacties op hun ideeën, omdat de Hongaren minder energieverbruik direct in verband brachten met minder comfort. Maar nu het flatgebouw er én mooier uitziet, én comfortabeler is én ook nog een lagere energierekening met zich meebrengt, zijn de meeste mensen laaiend enthousiast.

Het punt dat de bewoners zelf niet zuiniger met energie omgaan en in de winter de binnenhuistemperatuur gemiddeld nog steeds op laten lopen tot 25ºC (wat ze nu makkelijker kunnen betalen) zien de initiatiefnemers niet als een nadeel van het energiezuiniger maken, maar als potentie voor de toekomst. Zonder verdere aanpassingen aan het gebouw is er immers een mogelijkheid om het energieverbruik nog verder terug te dringen. De mensen hoeven alleen maar hun thermostaat een graadje lager te zetten en je hebt zo weer een hele hoop bespaard!

Subsidies

Voor hun kleinschalig Q-bouw initiatief hebben Dries en Jan Paul geen gebruik gemaakt van subsidiekanalen. Volgens hen zijn subsidieverstrekkers niet ingesteld op kleinschalige initiatieven, maar zijn ze gericht op grootschalige projecten. Wel zijn er andere duurzaamheidprojecten in Hongarije die subsidie hebben ontvangen. Vanuit Nederland heeft het Netherlands Joint Implementation Program bijgedragen aan lokale gemeentelijke energie efficiencyprojecten, die erg succesvol lijken te zijn.3 Het SOLANOVA project is voor een groot deel met EU subsidies bekostigd en de Hongaarse overheid verstrekt verschillende subsidies voor de verdere ontwikkeling en implementatievan duurzame brandstoffen. Of er mogelijkheden voor subsidie zijn hangt van vele factoren af: het soort initiatief, de omvang, de locatie en het tijdstip waarop de aanvraag wordt ingediend.

Verdere innovatie

Duurzaamheid is niet langer terug naar vroeger, maar juist vooruit naar de toekomst door innovatie en ontwikkeling. Eind September vindt in Praag "The International Conference on Central Europe Towards Sustainable Building" plaats van de CIB (International Council for Research and Innovation in Building and Construction). De papers van potentiële sprekers zijn inmiddels ingediend, er blijkt een veelheid aan ideeën te zijn en lang niet alles zal behandeld kunnen worden. Deze conferentie lijkt een uitgelezen kans om te zien wat er ten aanzien van Centraal Europa zoal leeft op het gebied van duurzaam bouwen. Wellicht valt er in de wandelgangen nog zaken te doen? Centraal-Europese innovatie geest gekoppeld aan Nederlands ondernemerschap, dat zou toch een prachtige combinatie zijn?

Tekst: ©Karin Gabor en Michel Daenen 2007
Meer informatie over Q buiw: www.yourcapital.nl
Meer informatie via www.solanova.eu
Meer informatie via www.munee.org
Meer informatie via www.substance.cz/cesb07/

Eerder gepubliceerd in HongarijeinZaken editie 8. Bestellen?