Gepubliceerd door: Peter Schouten Gepubliceerd op: Saturday 25 October 2008, 13:22

De manier waarop de media berichten over bepaalde onderwerpen is van grote invloed op het vormen van een mening over datzelfde onderwerp. Dat geldt ook voor de beeldvorming over landen en regio's. Kranten en tijdschriften met gevestigde namen die al tientallen jaren dagelijks of wekelijks hun product van de pers laten rollen, zijn nu eenmaal voor een grote groep lezers vaak één van de belangrijkste bronnen. De media doen dagelijks verslag van zeer uiteenlopende onderwerpen uit een land, wat voor veel mensen genoeg reden is om hierop hun mening te laten baseren. Een voorbeeld hiervan is de berichtgeving in de Nederlandse pers over Hongarije.

Om een duidelijke analyse te krijgen van wat de grootste dagbladen in Nederland zoal over Hongarije schrijven, zijn in totaal bijna 200 artikelen bekeken uit de periode mei 2007 - mei 2008. Al deze artikelen zijn afkomstig uit de dagbladen NRC, de Volkskrant, Trouw, Financieel Dagblad, Telegraaf, Algemeen Dagblad en het opinietijdschrift Elsevier. Deze artikelen gaan in hun geheel over Hongarije of Hongaren, of refereren aan het land of zijn inwoners. Denk bij dat laatste aan bijvoorbeeld een stuk over de invloed van Poolse, Roemeense én Hongaarse  werknemers op de Nederlandse economie of de uitbreiding van de Schengenzone met onder meer Hongarije. De artikelen die in de genoemde periode zijn verschenen over Hongarije kunnen ondergebracht worden in acht categorieën: Cultuur, kunst en sport, Binnenlandse politiek, Overig, Economie, Minderheidskwesties, Energiekwesties,

ISAF missie in Afghanistan en Centraal-Europeanen in Nederland. Uiteraard is een dergelijk onderzoek niet allesomvattend en dekt het niet de gehele Nederlandse (geschreven) media. Het gaat hier ‘slechts' om de meest gelezen kranten (in totaal met een dagelijkse oplage van bijna twee miljoen) en een tijdschrift met een wekelijkse oplage van rond de 175.000 exemplaren. Het geeft, ondanks het feit dat het niet uitputtend is, een goed overzicht van tendensen en trends in de berichtgeving in de Nederlandse pers over Hongarije. En wat blijkt? Cultuur, kunst en sport is naast de grootste categorie tevens diegene die het meest gekenmerkt wordt door een positieve toon. Artikelen in deze categorie hebben bijna altijd een positieve ondertoon: de rijke Hongaarse geschiedenis wordt erin beschreven en gecombineerd met bijvoorbeeld de grootheden uit de De manier waarop de media berichten over bepaalde onderwerpen is van grote invloed op het vormen van een mening over datzelfde onderwerp. Dat geldt ook voor de beeldvorming over landen en regio's. Kranten en tijdschriften met gevestigde namen die al tientallen jaren dagelijks of wekelijks hun product van de pers laten rollen, zijn nu eenmaal voor een grote groep lezers vaak één van de belangrijkste bronnen. De media doen dagelijks verslag van zeer uiteenlopende onderwerpen uit een land, wat voor veel mensen genoeg reden is om hierop hun mening te laten baseren. Een voorbeeld hiervan is de berichtgeving in de Nederlandse pers over Hongarije.

Hongaarse literaire traditie alsmede al het moois dat Hongarije als land aan u en mij heeft te bieden: "Erasmusprijs gaat naar Hongaarse filmer Forgács" omdat "hij op een originele manier heeft bijgedragen aan de overdracht van cultuur en de herinnering aan het verleden".1 Of na het overlijden van de Hongaarse schrijfster Magda Szabo: "Klassiek schrijfster die klassiek was gevormd"2 en: "Adellijk en veelzijdig (...) De grande dame van de Hongaarse literatuur".3 Over het door de Nederlandse en Vlaamse overheid georganiseerde culturele festival LOW in Boedapest schreef het NRC: "In Hongarije gaat het Nederlandse-Vlaamse cultuurfestival LOW van start. Vijfhonderd artiesten staan tot half maart op de podia in Boedapest dat vol hangt met affiches van het festival (...) Met LOW willen we de Hongaren laten zien dat overheidssteun ook bedoeld is voor nog onbekende,vernieuwende kunstenaars. Maar niet om de Hongaren even te laten zien hoe het wél moet, hoor".4 En voor de wijnliefhebbers zijn er altijd nog "droge toppers uit Tokaji" die "tot de elite van de dessertwijnen behoren".5

De geschreven artikelen uit de tweede categorie, Binnenlandse politiek, laten echter een tegenovergesteld beeld zien. Ongeacht het onderwerp, variërend van het onlangs gehouden referendum inzake het Hongaarse zorgstelsel tot het toenemende extremisme, is de toon overwegend negatief: "Een jaar na de rellen ligt de Hongaarse democratie nog altijd voor pampus (...) Al ruim een jaar heerst er onrust in Hongarije (...) Sommigen noemen het een crisis. Anderen zeggen: het is een kater, opgelopen bij de EUtoetreding die de kloof tussen arm en rijk alleen maar heeft vergroot (...) Er zijn geen bruggen gebouwd, niemand heeft een oplossing".6 Hierbij moet overigens worden aangetekend dat de media sneller negatief nieuws oppikken en mededelen dan een ‘politiek succesje'- positief nieuws is vaak geen nieuws op politiek gebied. Over het referendum begin maart over de hervorming van het zorgstelsel berichtten de kranten voonamelijk dat het een referendum was om de regering te vloeren en dat de oppositie de uitslag hoopte te gebruiken tegen de huidige socialistische premier. De uiteindelijke uitslag van het referendum (‘nee') werd dan ook breeduit een "klap voor de regering"genoemd.7 Voor de medische consequenties en de gehele gezondheidszorg na het referendum hebben de meeste media vervolgens geen aandacht.

Ten slotte nog een lichtpuntje voor de Eurofielen in de berichtgeving: ‘Hongarije eerste met EUverdrag'. 8 De categorie Overig geeft een overzicht van al het overige nieuws en zoals de naam al doet vermoeden, is het lastig om deze categorie duidelijk te analyseren. In deze categorie betreft het artikelen als de relatie van de Franse president Sarkozy met Hongarije, thuisbevallingen in Hongarije en een campagne die in Boedapest is gestart om meer mensen op de fiets te krijgen. Vaak wat luchtige onderwerpen die overigens toch een aardig beeld van het alledaagse leven in Hongarije schetsen.

De berichtgeving over de Economie dan. In het algemeen zijn artikelen uit deze categorie gericht op het Hongaarse investeringsklimaat en de introductie van de Euro: "Hongarije voldoet aan geen enkel criterium voor toetreding en is al even vaag over een beoogde datum".9 En: "Hongarije is een ander geval. Dat voldoet aan geen enkel criterium voor de eurozone en is ook niet gereed voor het ERM-2 (wisselkoersmechanisme, PS). Het begrotingstekort, de staatsschuld, de rente en de inflatie zijn allemaal te hoog. Hongarije maakt al jaren slechts halfhartig aanstalten om wel aan die eisen te voldoen".10 Het resultaat is een vrij pessimistische toon die gebruikt wordt om de huidige Hongaarse economische situatie te duiden. Opvallend vaak wordt deze situatie meteen gekoppeld aan de binnenlandse politieke beslommeringen.

Deze krantenkoppen winden er dan ook geen doekjes om: "Investeerders mijden Hongarije door onzeker politiek klimaat"11 en "Politieke crisis ondermijnt hervormingen in Hongarije".12 Of zou u toch nog zakendoen willen doen in Hongarije na het lezen van het artikel "Botsende ego's in Hongarije, plus ‘een volk dat graag klaagt'? 13 Voor de bedrijven in de reddingsbrigadebranche misschien toch nog een gouden toekomst: ‘Hongarije lijkt op een drenkeling".14 De artikelen in de categorie Minderheidskwesties, een van oudsher gevoelig onderwerp, beschrijven voornamelijk de situatie van Hongaarse minderheden in Slowakije en Roemenië, maar naast de vaak wat negatieve toon ook een wat positievere onderkop (en dito artikel) als "Hongaren in Slowakije leven beter samen met Slowaken dan de politiek denkt".15 Daarnaast is er ook ruim aandacht voor de Joodse en Chinese minderheden in Hongarije zelf. De Hongaarse Garde krijgt echter ook mediaruimte in de Nederlandse pers met de kop: "Hongaarse Garde wil ‘zigeunerprobleem' oplossen".16 Dat u het maar weet.

De laatste drie categorieën, Energiekwesties, ISAF missie in Afghanistan en Centraal-Europeanen in Nederland zijn allen voornamelijk zeer feitelijk geschreven, al trok één artikel met Hongaarse noodkreten veel aandacht: "Met de Oostenrijkse aanval op energiebedrijf MOL, Hongarijes grootste concern, wordt het zelfvertrouwen van de Hongaar andermaal op de proef gesteld. Raken we dat nu ook al kwijt? De Hongaarse economie stagneert. En de politiek verkeert al ruim een jaar in een impasse waarin regering en oppositie elkaar geen duimbreed toegeven. Op straat zijn de leuzen haatdragend. De premier, die hervormingen wil, moet ‘oprotten'. De oppositie ‘flirt met extreemrechts'. Een land in een dip, dus. (...) MOL: Eén van de weinige succesnummers die het land liever niet prijsgeeft. (...) De premier is als de dood dat bij een overname van MOL de oppositie hem verwijt Hongarijes mooiste parel te hebben verkwanseld, en daarvoor zijn kiezers in toenemende mate gevoelig. (...)Voor Gyurcsány is het een pijnlijk moment: de politieke barometer dreef zijn regering uiteindelijk in de hoek van zelfverdediging. (...) Volgens Kirilenko (analist, PS) speelt ook een Hongaars minderwaardigheidscomplex een rol in de animositeit tussen Wenen en Boedapest".17 In dit artikel wordt een duidelijk verband gelegd tussen energiekwesties, binnenlandse politiek en de stagnerende Hongaarse economie. Kommer en kwel als we het zo lezen. Wat betreft ISAF is het toch zeker opmerkelijk dat het aantal artikelen over de Hongaarse steun aan Nederland zo laag is (7), temeer daar de Nederlandse zoektocht naar partners voor de missie in Uruzgan een zeer belangrijk onderwerp is geweest in de Nederlandse pers.

De berichtgeving in de media is uiteraard maar één van de informatiebronnen die mensen die zijn geïnteresseerd in Hongarije gebruiken, maar wel meteen een uiterst belangrijke, omdat het de opinie zo sterk beïnvloedt vanwege de te verwachte ‘neutraliteit' van geschreven media. Het bereik van de artikelen is immers enorm. In het geval van Hongarije is de vrij negatieve toon het afgelopen jaar een goede reden om te bekijken hoe deze wellicht te relativeren valt in de toekomst. Hierbij dient worden aangetekend dat het absoluut niet de bedoeling is om het geschrevene in twijfel te trekken of de schrijfkwaliteiten van de desbetreffende journalisten ter discussie te stellen. Laat staan te ontkennen en negeren dat
bepaalde zaken beter zouden moeten kunnen in Hongarije. Feit is dat op het gebied van politiek en economie de berichtgeving gewoon negatief is, wat een reden tot zorg zou moeten zijn. Dit kan niet door de feiten te veranderen en zaken rooskleuriger voor te stellen dan dat ze zijn, maar wel door andere accenten uit het dagelijks nieuws te benaderen. Hier zou een rol weggelegd kunnen zijn voor de diverse Hongaarse ministeries en hun verschillende voorlichtingsdepartementen; een positieve benadering en actiever naar buiten zou wonderen kunnen doen - zonder dat het propaganda hoeft te zijn. Uiteraard gaan economisch en politiek gezien dingen niet altijd perfect, maar er zijn genoeg politieke besluiten of economische prestaties die wél tot de verbeelding spreken.

Interessant is het dan ook om de laatste maanden de Nederlandse berichtgeving over bijvoorbeeld Slowakije te zien, die uitermate positief is over zowel het Slowaakse investeringsklimaat als de bijdrage aan de missie in Uruzgan. Een dergelijk positieve PR zou ook zijn vruchten afwerpen voor Hongarije. Een meer gevarieerde en positieve Nederlandse berichtgeving zal uiteindelijk toch twijfelende ondernemers over de streep kunnen trekken om zaken te gaan doen in een bepaald land. En dat is nou juist iets wat momenteel hard nodig is in Hongarije. Althans, als wede media mogen geloven...

Eerder gepubliceerd in HongarijeinZaken editie 12. Bestellen?