Gepubliceerd door: Raissa Bemelmans Gepubliceerd op: Thursday 15 January 2009, 09:42

Bij het woord laboratorium komen al snel beelden naar boven van Willie Wortels die in witte jassen met allerlei reageerbuisjes en ingewikkelde opstellingen in de weer zijn om een nieuw wondermiddel uit te vinden. In zekere zin gaat de vergelijking voor het Stadslab wel op. Hoog gekwalificeerde stedenbouwkundigen buigen zich in de masterclasses van de Fontys Hogeschool Tilburg over reële bestaande stedenbouwkundige problemen en hopen met nieuwe oplossingen te komen waar ook de stad, die zich als studiecase laat gebruiken, mee verder kan. Najaar 2008 zijn de contacten gelegd om te kijken of Miskolc zich voor zo'n Europese proefopstelling zou kunnen en willen lenen.

In 2006 is het Stadslab, voluit Stadslab European Urban Design Laboratory, opgericht, mede als antwoord op het gebrek aan balans en efficiëntie, laat staan duurzaamheid van de structuur van het Europees grondgebied. Ontwikkelingen vinden onevenwichtig verdeeld over het Europees grondgebied plaats, terwijl territoriale, economische en sociale cohesie belangrijke doelstellingen van de Europese Unie zijn. Stadslab wil bijdragen aan de territoriale cohesie van Europa en daarnaast aan de permanente educatie van professionals. Marc Glaudemans, academiedirecteur van de Fontys Academie voor Architectuur en Stedenbouw, vertelt: "We waren op zoek naar een nieuwe Midden- of Oost-Europese stad die een werkelijk probleem in zou kunnen brengen voor onze masterclass van eind 2009. We hadden Miskolc, als 3e stad van Hongarije, op het oog omdat het een stad is die een grote transitie door moet maken.

De zware industrie is volledig geïmplodeerd na de val van de Muur en nu moet er dus iets nieuws voor in de plaats komen om de economie verder te ontwikkelen. Ook is Miskolc als regionale hoofdstad van Noordoost-Hongarije een belangrijke speler in de gehele ontwikkeling van dit gebied van Hongarije. En we wisten dat Miskolc veel ambities met de universiteit in de stad heeft, dus we waren benieuwd of er interessante aanknopingspunten waren." In oktober 2008 vond na wat telefonisch en elektronisch overleg de eerste ontmoeting plaats waarbij naast het Stadslab en vertegenwoordigers van de gemeente Miskolc en architectuur ook een vertegenwoordiger van het Oost Europa Centrum en Make It Happen aanwezig waren. Glaudemans: "Het leuke is dat je altijd weer verrast kunt worden. We gingen er met een bepaald beeld naartoe en kwamen met een heel ander idee naar buiten." Nadat eerst een tijd gepraat was over de meer bekende problematiek die gepaard gaat met een transitie zoals een stad als Miskolc die doormaakt, kwam de gemeente met een onderwerp waar de deskundigen in de masterclasses van het Stadslab echt hun tanden in kunnen zetten.

Favela

De uitdaging die Miskolc op het bordje van het Stadslab heeft gelegd betreft de sociale en ruimtelijke segregatie van de stad. Het gaat om een aantal gebieden aan de rand van de stad. Deze gebieden zijn oorspronkelijk bedoeld als recreatiegebied met weekeindhuisjes, maar de laatste jaren worden ze illegaal en permanent betrokken door de minderbedeelden uit de wijde omtrek. Eén van die gebieden wordt nu bewoond door meer dan 3000 mensen, voornamelijk Roma, en is in erg slechte staat. De gemeente vergelijkt het gebied met een ‘favela' (informele gemeenschappen, voornamelijk bekend uit Brazilië). Een soort getto waar je als buitenstaander liever niet komt en waar de bewoners vaak in een negatieve spiraal zitten. Volgens Glaudemans moet de oplossing voor dit soort problematiek gezocht worden op basis van gedegen sociaal en ruimtelijk onderzoek. Naast ruimtelijke en economische problematiek spelen hier ook sociale en culturele zaken als armoede en uitsluiting een rol. Je kunt zoiets niet vanuit één discipline benaderen.

Daarvoor is het te complex. De vergelijking met Latijns Amerikaanse probleemwijken vindt Glaudemans helemaal niet gek gekozen. Hij ziet dan ook voorbeelden van lokale initiatieven in Caracas, Bogota, Lima en Rio de Janeiro waar deze problematiek succesvol aangepakt is. Hij wil betrokkenen bij die projecten mobiliseren en de deelnemers van de masterclass van de kennis en ervaring van deze mensen laten benutten om een zinnige bijdrage te kunnen leveren aan het oplossen van de problematiek in Miskolc. Als kanttekening merkt Glaudemans wel op dat je natuurlijk nooit rechtstreeks mag kopiëren. De betekenis van de (Midden-) Europese context moet volgens hem dan ook verder onderzocht  worden. In samenwerking met de diverse partners is het Stadslab nu bezig met de verdere voorbereidingen van het project. Er moet een probleemdefinitie gemaakt worden en daaropvolgend een projectplan. Men verwacht een gedetailleerd plan te hebben in maart 2009. Het is al wel duidelijk dat de master- classparticipanten zo'n 3 à 4 maanden een fulltime intensief programma in Nederland zullen volgen waarin ze masterclasses volgen en een stage krijgen aangeboden op een gerenommeerd Nederlands architectenbureau.

Ook behoren meerdere bezoeken aan Miskolc, studiereizen, expertmeetings en een persoonlijk professioneel ontwikkelingsplan tot het programma. Van de deelnemers wordt wel gevraagd dat ze enige bagage meenemen. Zo heeft ieder naast een academische achtergrond in architectuur, stedelijke ontwikkeling of landschapsarchitectuur ook enige jaren werkervaring en kunnen de participanten op voldoende niveau in het Engels communiceren. Het mes snijdt zo aan twee kanten. De masterclassstudenten vergroten aan de ene kant hun expertise, zowel op inhoudelijk als op sociaal-cultureel vlak en ze krijgen toegang tot een belangrijk Europees netwerk. Aan de andere kant krijgt een stad als Miskolc de kans zichzelf op de kaart te zetten (onder andere door ook een rol te spelen in het trainingsproces), kan het eigen professionals verder op laten leiden en krijgt het handreikingen om een complexe problematiek op te lossen.

Vanaf september 2009 verwacht het Stadslab het project werkelijk te starten. Geïnteresseerden kunnen de ontwikkelingen volgen via: