Gepubliceerd door: Mária Ballendux-Bogyay Gepubliceerd op: Monday 18 July 2005, 15:13

Een van de Nederlanders die in Hongarije een vakantiehuis hebben is Pieter-Jan, een goede vriend van me. Vorig jaar december bracht hij de feestdagen op zijn mooie Hongaarse boerderij door. Op Oudejaarsavond hadden zijn Hongaarse vrienden een groot feest georganiseerd in het grootste restaurant van het dorp. "De viering was tot middernacht te vergelijken met een Amerikaanse New Year's Eve.", vertelde Pieter-Jan me. "Er werd lekker gegeten en gedanst, maar om klokke twaalf.....!" zei hij met nog steeds verbazing in zijn stem.

Wisselend gemoed

Deze verbazing van Pieter-Jan is wel te begrijpen. Want Szilveszter, de Hongaarse Oudejaarsavond is namelijk heel typerend voor de veranderlijke aard van de Hongaren. De jaarwisseling wordt zowel thuis als in restaurants, in theaters, in clubhuizen etcetera gevierd. Overal is muziek en dans, er wordt gelachen, gegeten en gedronken. De straten zien zwart van de mensen die met kartonnen toeters een enorm kabaal maken. Overal heerst een uitgelaten stemming, ongeacht vorst, sneeuw of regen. Maar zodra de klok twaalf uur slaat wordt het feest onderbroken voor een moment van stilte en aandacht. Nog voordat er geproost wordt op een gelukkig nieuwjaar, klinkt op de radio en tv, op straat en in alle huiskamers het Hongaarse volkslied, de Himnusz. De mensen staan op en velen zingen mee op de weemoedige melodie: God zegen de Hongaar. Na deze plechtige, zelfs emotionele stemming wordt weer met champagne op het nieuwe jaar geproost en klinkt opnieuw de vrolijke muziek die tot dansen uitnodigt. Inderdaad kan het humeur van de Hongaar plotseling veranderen van intense vreugde tot melancholie.

Tweespal

Deze grilligheid,deze wisselende stemmingen en emoties vinden we ook terug in de Hongaarse dichtkunst en muziek. De tonen van de viool in de Hongaarse volksmuziek en de tekst van gezongen liederen raken een emotionele snaar. Een treurige melodie wordt snel met wervelende akkoorden afgewisseld. Het is huilen en lachen tegelijk. Deze tweespalt in de Hongaarse ziel wordt treffend weergegeven door het gezegde "sírva vigad a magyar/huilend amuseert zich een Hongaar". Voor Hongaren liggen tragedie en vreugde dus dicht bij elkaar. Ze huilen daar vaak ook op vrolijke gebeurtenissen. Zo is er het het feestelijke afscheid van school, zowel op de basis - als op de middelbare school. Bij dit zogenaamde ballagás (slenteren) gaan de vertrekkende leerlingen hand in hand door de hele school. Er worden liedjes gezongen en gedichten voorgedragen. Het is een intens emotionele aangelegenheid, waarbij meer gehuild wordt dan gelachen.

IJdele inspanning

Het Hongaarse karakter is vol met tegenstrijdigheden. En hoewel de melodie van een Hongaars lied vaak somber is, in mineur gespeeld, hoort men door deze somberheid heen de sterke drang om te overleven. Ja, de drang van een Hongaar om te overleven is zo groot dat er vaak geen eens tijd is om te leven! In het Hongaarse karakter spreekt, in de woorden van de historicus John Lukács, eerder het treurige lied over de ijdele menselijke inspanning dan over de angst. Dit kan ook niet anders, want ondanks de enorme inspanningen wordt de Hongaarse geschiedenis gekenmerkt door verloren oorlogen, mislukte revoluties en neergeslagen opstanden. De confrontatie met het verleden is in dit land een dagelijkse realiteit. Hongaren hebben namelijk doorlopend de behoefte om historische parallellen te zoeken. De geschiedenis heeft bewezen dat de Hongaren, ondanks de tweespalt in hun karakter of zelfs juist dankzij, ze als natie alle bedreigingen van buiten hebben overleefd en hun culturele identiteit hebben bewaard. Dit getuigt van hun kracht tot overleven, aanpassingsvermogen en geestelijke creativiteit. En dat laatste is er in grote mate! Dertien Hongaarse Nobelprijswinnaars getuigen hiervan.

Maria Ballendux - Bogyay
Hongaarse taal - en cultuurtrainster